Historia Sławięcic

  22 grudzień 2013
Oceń ten artykuł
(1 głos)

Historia Sławięcic

W skrócie:

 

Sławięcice (niem. Slawentzitz) – wschodnia część miasta Kędzierzyn-Koźle, położona nad Kanałem Gliwickim, dawniej odrębne miasto (1973-75). Sławięcice utraciły prawa miejskie w wyniku reformy administracyjnej w 1975 i zostały włączone do nowo utworzonego miasta, powstałego z połączenia Kłodnicy, Kędzierzyna, Koźla i Sławięcic oraz gminy Sławięcice (z siedzibą w Sławięcicach 1973-75). Powstało w ten sposób miasto Kędzierzyn-Koźle.

 

Rozwinięcie:

Najdawniejsze źródłowe informacje dotyczące Sławięcic, jednej z najstarszych osad w Polsce pochodzą z XIII wieku. Na uwagę zasługuje fakt, że w roku 1246 ówczesny właściciel Sławięcic książę opolski Mieszko II w ramach swojej ostatniej woli podarował tę wioskę kościołowi, stawiając jednak warunek, że ludzie ubodzy w rocznicę jego śmierci otrzymywać będą posiłek, a w kościele będzie palić się świeca. Z nieznanych historykom bliżej przyczyn, prawdopodobnie nie doszło jednak do wykonania ostatniej woli księcia odnośnie Sławięcic, stały się one bowiem własnością brata zmarłego, księcia Władysława II Opolczyka. Przypuszcza się, że to właśnie książę Władysław II założył w latach 1246-1260 miasto Sławięcice, by czerpać z niego korzyści. Dokumentu potwierdzającego nadanie praw miejskich Sławięcicom przez księcia Władysława II nie udało się dotąd nigdy odnaleźć,  mimo to wzmianki w literaturze historycznej nie budzą, żadnych wątpliwości co do tego faktu. 30 listopada 1260 r. Sławięcicom odebrano prawa miejskie i przywrócono charakter zwykłej wsi. Sławięcice straciły wówczas prawa targowe oraz prawa wyszynku.

Z rąk do rąk, czyli jak piękne sławięcickie posiadłości zmieniały właściciela…

W latach 1281-1355 Sławięcice wchodziły w skład księstwa kozielsko-bytomskiego. 10 stycznia 1289 książę Kazimierz bytomski jako pierwszy z książąt śląskich złożył w Pradze hołd lenny królowi czeskiemu Wacławowi II. Od tego czasu Sławięcice należały do Czech. W XV wieku został wybudowany tu zamek. Po śmierci króla Czech i Węgier Ludwika II Jagiellończyka (1526r.) następcą tronu został arcyksiążę austriacki Ferdynand I Habsburg. Tym samym Sławięcice przeszły pod zwierzchnictwo Habsburgów. W 1558 cesarz Ferdynand I Habsburg oddał w zastaw (za pieniądze) Sławięcice Johannowi von Oppersdorff. W roku 1702 sławięcicką posiadłość nabył hrabia Jakub Henryk Flemming. Parę lat później, w roku 1714 posiadłość  przeszła w ręce Grafów von Hoyn, którzy w latach 1716-1720 wybudowali pałac z ogrodem wzorowany na Wersalu.  W 1782 dobra Sławięcic stały się własnością księcia Fryderyka Hohenlohe, który wybudował w swoim majątku pałac z parkiem w stylu angielskim. Pałac wkrótce spłonął, odbudował go w 1827 roku Friedrich August, książę Hohenlohe-Ohringen.

Sławięcice „motorem napędowym” kwitnącej gospodarki regionu…

W 1817 roku Sławięcice uwolniły się od pańszczyzny. W 1845 uruchomiona została linia kolejowa z Opola do Gliwic (stacja kolejowa w Kędzierzynie nazywała się wówczas Koźle-Kędzierzyn). Przyśpieszyło to znacznie rozwój gospodarczy całego regionu. W połowie XIX wieku ważnym ośrodkiem przemysłowym były właśnie Sławięcice i pobliska Blachownia.  Po Kanale Kłodnickim kursowało rocznie ponad tysiąc statków, przewożących głównie towary z Gliwic do manufaktury w Sławięcicach oraz do składnicy towarów żelaznych utworzonej u ujścia Kanału do Odry.

Ehrenforst miejscem lokacji grupy operacyjnej SS w kampanii wrześniowej w 1939r… 

Podczas III powstania śląskiego 7 maja 1921 roku ppor. W. Fojkis wraz z 1 katowickim pułkiem piechoty im. J. Piłsudzkiego zajął Sławięcice i Blachownię. W niedługim czasie, bo już 4 czerwca 1921 niemieckie oddziały przeszły do kontrofensywy, zdobywając Koźle-Port, Kłodnicę i Kędzierzyn. Powstańcy, próbując opóźnić natarcie niemieckie wysadzili 9 mostów na rzece Kłodnica w Sławięcicach. W lipcu 1922 powiat kozielski został oficjalnie przekazany administracji niemieckiej i włączony do Niemiec. W latach 1933-1937 naziści przeprowadzili na Śląsku Opolskim kampanię zmian nazw geograficznych z polskich na niemieckie. Z tego też powodu w 1936 Sławięcice zmieniły nazwę na: Ehrenforst. W 1939 roku Niemcy przygotowując się do kampanii wrześniowej przeciwko Polsce, ulokowali w Sławięcicach dowództwo dywersyjnej grupy operacyjnej SS, która przeprowadziła w nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 rzekomo "polski atak" na przygraniczny niemiecki urząd celny.

 

Obywatele świata w sławięcickich obozach…

Na potrzeby budowy strategicznych zakładów chemicznych i utrzymania produkcji Niemcy rozpoczęli w 1940 r. tworzenie rozległej sieci różnego rodzaju obozów, położonych w pasie od Blachowni przez Kędzierzyn i Azoty do Bierawy. Skoncentrowano w nich około 35 tysięcy więźniów.

Sławięcice były miejscem rozmieszczenia kilku różnych nazistowskich obozów, m.in.

Międzynarodowego obozu dla jeńców wojennych;

Obozu pracy przymusowej, przeznaczonego głównie dla Polaków (tzw. Polenlager);

Filii obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Sławięcicach (około 4 tys. więźniów);

Obozu pracy przymusowej dla kobiet różnych narodowości (w większości Polek, Żydówek i Rosjanek).

 

Obozy, które początkowo mogły pomieścić do 8 000 ludzi, mimo wielkiej śmiertelności osadzonych  w nim więźniów, w 1943 osiągnęły stan 50 000 uwięzionych. Przeprowadzano  w nich wiele masowych egzekucji, m. in. w styczniu 1945 zamordowano 1 500 Żydów. Do kwietnia 1943 kompleks obozowy zarządzany był przez niemiecki Wehrmacht, następnie Gestapo i SS. W dniach 23/24 stycznia 1945 Armia Czerwona zajęła Sławięcice wyzwalając więźniów obozowych. Niemcy, jeszcze przed ewakuacją zdążyli rozstrzelać dużą część jeńców. W czasie walk sowiecko - nazistowskich poważnie uszkodzony został zespół parkowo-pałacowy, a w roku 1948 jego ruina spłonęła i została rozebrana.

Od gromady przez osiedle do praw miejskich...

25 września 1954 reforma podziału administracyjnego powołała na terenie powiatu kozielskiego 30 gromad, w tym Gromadę Sławięcic. W listopadzie 1959 Sławięcice otrzymały status osiedla, a 1 stycznia 1973 uzyskały prawa miejskie.  15 października 1975 nastąpiło połączenie miast Koźla, Kędzierzyna, Kłodnicy i Sławięcic oraz 3 wsi (Lenartowic, Miejsca Kłodnickiego i Cisowej), które dało początek miastu Kędzierzyn-Koźle w dzisiejszej postaci.

Spacer zabytkami Sławięcic…

Urok Sławięcic w pełnej krasie i klimat tego wyjątkowego miejsca poznać można odbywając swoisty historyczny spacer po zabytkowych zakątkach, których akurat tutaj dostatek. Oczarować mogą przepełnione historyczną mocą budynki i budowle z dawnych czasów. Zapraszamy do zwiedzenia: Zespołu parkowo-pałacowego w Sławięcicach (ul. Sławięcicka, Sadowa) - w dobrym stanie zachował się tu dziewiętnastowieczny park krajobrazowy (jeden z największych parków Opolszczyzny) wraz z ruinami pałacu wzniesionego w stylu włoskiego baroku w 1836r, po którym pozostał już jedynie wschodni portyk z kolumnadą oraz zbudowany ok. 1803 roku  w stylu późnoklasycystycznym dom ogrodnika. Wojennych zniszczeń uniknął także barokowy pawilon ogrodowy tzw. “Belweder” z 1802r. oraz wejście główne do pałacu. Warto zwiedzić także Kościół pw. św. Katarzyny (ul. Staszica) - neogotycki, zbudowany  w latach 1864-1869. Zabytkowe są również plebania (późnoklasycystyczna z 1852 r., odbudowana po 1945r.), budynek gospodarczy z połowy XIX w. i altana w ogrodzie (z 1800r.). Krocząc śladami historii warto odwiedzić krematorium  hitlerowskiego obozu pracy w Sławięcicach zbudowanego na przełomie XIX i XX wieku, pełniącego pierwotnie funkcję szpitala (ul. Spacerowa). Spragnionym zabytków techniki polecamy zwiedzenie Elektrowni dworskiej przy ul. Puszkina, wzniesionej w połowie XIX wieku, oraz najstarszego zachowanego na ziemiach polskich kanału żeglugowego wybudowanego w XIX wieku, tzw. Kanału Kłodnickiego. Fascynatom szukającym historycznych zabytków z zakresu medycyny pragniemy wskazać  zbudowany w drugiej połowie XIX wieku sławięcicki szpital przeciwgruźliczy im. Księcia Augustyna, (w którym pracował laureat nagrody Nobla doktor Robert Koch, odkrywca zarazków gruźlicy), jako miejsce, które muszą zobaczyć.

 

 

 

Ważne wydarzenia

Brak wydarzeń

Kalendarz

loader